Jan 22, 2016

Azadlıq həyatdan üstündür



2015-ci ildə çəkilmiş məşhur filmlərdən biri də “Danimarkalı qız” filmidir. Film David Ebershoff-un rəssamlar Lili Elbe və Gerda Wegener haqqında yazdığı eyniadlı romanı əsasında çəkilib. Qeyd edilir ki, hadisələr reallıqda baş verib.

Filmdə rəssam Einer Wegener-in qadın olma prosesindən və bu zaman onun və arvadının yaşadığı ağır psixoloji sarsıntılardan bəhs edilir. Einer arvadı üçün model olmağa razılaşır və müvəqqəti qadın paltarı geyinir. Bununla da o, içindəki qadını kəşf edir. Əslində daxilən qadın olduğunu dərk edir.

Arvadı isə onu çox sevir, ona görə ərini itirməyi qəbul edə bilmir, amma Einer-in fiziki quruluşunun onun üçün qəfəs olması həqiqətini dərk edəndən sonra fədakarlıq etmək qərarına gəlir. Einer deyir ki, “mən qadınam, mən Lili-yəm, sadəcə fiziki quruluşum kişidir.”

Vəziyyətdən çıxış yolu görünmür. Psixiatr, psixoloq, nevropatoloq çarə edə bilmir. Amma bir gün bir həkimə rast gəlirlər və o, tibbin bunun üçün hələ çox da inkişaf eləmədiyi dövrdə - 1926-cı ildə Lili-nin cinsini dəyişməyə razı olur. Proses 2 əməliyyatla yekunlaşmalı idi. İkinci əməliyyatdan bir müddət sonra Lili vəfat edir.

Jan 12, 2016

Daha çox Qərbli olmaq

Bir müddət əvvəl Vaclav Havelin qəbrinə getmişdim. Çox da təmtərağı olmayan qəbirdir. Hər iki arvadı da yanındadır. Yanımızda çexlər də var idi. Çexlərdən biri danışdı. Dedi, dissident olub, prezident olub, mübarizə aparıb və s..

Belə qulaq asa-asa ətrafıma baxırdım. Gözəl şəraiti var dövlətin. Sənayesi, infrastrukturu, mədəniyyəti... Halbuki onlar da vaxtilə bizlə eyni sistemin içində olublar. Sadəcə indi demokratiyanın sərhədləri daxilindədirlər, bizsə o sərhədlərdən çöldə (halbuki sərhəd Qazaxdan, Balakəndən keçir).

Fikirləşdim ki, əgər onların bu cür gözəl cəmiyyət qurmasında əsas səbəbkar Haveldirsə, bəs niyə bizdə o əjdahadan yoxdur?! Amma bizim Haveli də tapdım – Elçibəy. “Elçibəy bizim Havelimizdir” fikrinə etiraz edən razılaşandan çox olar. Amma fikirləşdim ki, axı nədir fərq? Kim nəyi etməyib ki, o biri edib?

Fikirləşdim, fikirləşdim, tapdım. Fərq uğurdadır. Elçibəy uduzub, Havel yox. Vəssalam. Mən nəticə etibarilə başqa fərq tapa bilmədim. (Çünki hesab edirəm ki, Elçibəyin niyyəti bəd olmayıb). Bilmirəm, Havelin əleyhinə Brnoda qiyam olsa idi, o, Praqadan qaçardı, ya yox. Yaxud bizdə Surət Hüseynov qiyamı olmasa idi, nələr olardı. Əslində şəxsiyyətin subyektiv tərəflərinə girmədən analoji vəziyyəti biz Çexoslovakiyada da görmüşük. 1968-də Dubçek havellik, elçibəylik etmək istəyirdi. Bacarmadı, çünki o vaxt demokratiyanın sərhədi Çexiyanın şimalından, qərbindən, cənubundan keçirdi. Amma çexlər o sərhədlərin daxilində deyildilər. O vaxt Dubçekin yerində Havel də olsa idi, 1968 Praqa baharının nəticəsi dəyişməyəcəkdi.

Jan 7, 2016

“Cinayətkarın fotoları”



Yəqin görmüsünüz, Amerikada məhkəmələrdən fotolar yox, əllə çəkilən rəsmlər paylaşılır. Səbəbi təqsirsizlik prezumpsiyasıdır. Düzdür, 2014-dən etibarən məhkəmədən foto çəkməyə icazə var, amma təqsirsizlik prezumpsiyası hüququ yenə də qorunur. İnsan məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü olmadan cinayətkar adlandırıla, belə təqdim oluna, xüsusən də, kütləvi informasiya vasitələrində adı "cinayətkar" kimi hallandırıla bilməz. Çünki istintaqın, məhkəmənin gedişində heç kim bilə bilməz ki, hökm necə olacaq. Bəraət alma ehtimalı daxil olmaqla, çoxlu ehtimallar var. Bir insanı cinayətkar adlandırmaqla, onun nüfuzunu zədələyə, karyerasını məhv edə, həyatını zəhərə döndərə, intihara səbəb ola bilərsiniz, halbuki o adam, bəlkə də, cinayətkar deyil. İndi cinayətkar adlandıraraq, həyatını korladığınız insan sabah təqsirsiz hesab olunsa, ona vurduğunuz ziyanı aradan qaldıra bilməyəcəksiniz.


Əlbəttə, mövzumu yadıma salan bizim KİV-lərin əxlaqsızlığıdır. Adətən ifadə azadlığının məhdudlaşdırılmasının əleyhinəyəm. Amma insanın təməl hüquqları tapdalanmamalıdır. Yenə saytlarda "anasını öldürən qızın fotoları" adlı xəbərlər gedir. O qadının anasını öldürüb-öldürmədiyi məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmündən sonra məlum olacaq. Bir insanın təqsirkar sayılması üçün ibtidai istintaq, məhkəmə baxışı, apelyasiya, kassasiya şikayətləri və s. nəzərdə tutulub. Bu qədər prosedur ona görədir ki, insanı mühakimə etmək çox ağır bir işdir. O qədər ağırdır ki, dinlər bu işi allaha tapşırır.