Mar 28, 2016

Niyə “Mən Parisəm”, Türkiyə yox?



16-cı əsrin sonu - 17-ci əsrin əvvəllərində avropalılar Cənub-Şərqi Asiyanın ədviyyat biznesini ələ keçirmək uğrunda mübarizə aparırdılar. Əvvəl portuqallar çalışdı, amma uğurlu olmadı. Sonra hollandlar gəldi. Hollandlar güclü donanmaları vasitəsilə İndoneziyanın adalarındakı xırda dövlətləri öz ədviyyat bizneslərini hollandların monopoliyasına verən müqavilələr bağlamağa məcbur edirdilər. Daha cənubdakı Banda adalarında isə dövlət yox idi. Hər kənd özünü idarə edirdi. Hollandlar müqavilə bağlamağa səlahiyyətli subyekt tapmırdılar. Lakin elə ədviyyat növləri var idi ki, yalnız Bandada istehsal olunurdu. Hollandlar Bandanın ədviyyatını monopoliyaya götürmək üçün yollar axtaranda Bataviyanın (indiki Cakarta – o vaxt Hollandiya Şərqi Hind Kompaniyasının paytaxtı idi) holland qubernatoru Jan Pieterszoon Coen qəddar plan təklif etdi və özü də həyata keçirdi. 1621-ci ildə Holland donanması Banda adalarına gəldi və... bütün əhalini qırdı. Bəli. 15 min nəfər əhali bir neçə nəfər qalana qədər qırıldı. Həmin bir neçə nəfəri də ona görə saxladılar ki, yalnız Bandada bitən ədviyyatların yetişdirilmə qaydalarını onlara öyrətsin. Və bütün Banda adaları digər yerlərdən gətirilmiş qulların işlədiyi plantasiyalara çevrildi.

Bu, avropalıların qəddarlıqlarına yalnız bir nümunədir. Belə aşırı qəddarlıq, əclaflıq nümunələrində mənə maraqlı olan əməli törədənin motivasiyası, onu öz vicdanı qarşısında psixoloji əsaslandırmasıdır. Bir dəfə bir dostum danışmışdı ki, Azərbaycanın şimal rayonlarında vəhabilər mütəmadi Şimali Qafqaza gedib döyüşürlər, sonra gəlib normal şəkildə öz rayonlarında yaşayırlar. Yəni dünən baş kəsən, adam güllələyən biri bu gün səninlə sakitcə görüşür, sənə xidmət edir. Məsələ təkcə bu vəhabilərdə deyil. Avropalılar qul işlədirdilər və Avropada çox yüksək mədəniyyət yaratmışdılar. Yəni qulunu zorlayan bir adam necə olur ki, başqa situasiyada ali dəyərlərə müvafiq hərəkət edir? Misallar çoxdur, əlbəttə. Tipik misal çəkim. ABŞ-ın atalar-baniləri deyilən adamların bir xeylisi quldar olub. Başqa insanı qul kimi istismar edib digər insanlar üçün insan hüquqları konsepsiyasının incəliyini hazırlamaq necə mümkün olur?

Mar 24, 2016

Utanın



Seymur Baycan dəfələrlə dedi, yazdı ki, yazıçı Anarla oturub-duran, onun əlini  sıxan adamlar demokratiyadan, mübarizədən danışırsa, səmimi deyillər. Dərhal da cəbhəçi, müsavatçı yoldaşlar hoydu-hoyduya götürdülər Seymuru. Deyəndə ki, xalq bu müxalifəti dəstəkləmək nədir, heç vecinə də almır, deyirlər, “normal sorğu keçir, inanaq”. Bilirlər axı, bu ölkədə normal sorğu keçirmək üçün şərait yoxdur. Xalq Anarın, Maqsud İbrahimbəyovun əlini sıxan, qəbri önündə əyilən adamı dəstəkləmirsə, demək ki, bu xalqa inam ölməyib. Sağ olsunlar ki, dəstəkləmirlər. təkərə düşən ictimai sektordan daha ağıllı qiymət verirlər onlar.

Elmar Hüseynovun (!) başını (!) kəsib (!) parlamentdə (!) futbol oynamağı təklif edən adamın yasına getmək nə deməkdir? Mən şəxsən başa düşürəm, nə deməkdir. Amma cavab gülməlidir, daha doğrusu tragikomik. Cəmil Həsənli cavabı ilə sübut etdi ki, tayfa, qəbilə, min illərin adət-ənənəsi onun üçün daha doğmadır, nəinki xalq, millət, demokratiya, ideyalar, dəyərlər.

Bilirsiniz, hüquqi dövlət (the rule of law) nə deməkdir? Çətin biləsiniz. Hüquqdan üstün heç nəyin olmaması deməkdir. Yas borcu, toy borcu, xonça aparmaq, badə vurmaq, təsbeh hədiyyə etmək… - hamısı hüquqdan geridədir, heç biri hüquq qədər önəmli ola bilməz, hələ qaldı onu tapdalamaq. Hüquqa riayət etmək isə ilk növbədə prezidentin borcudur, çünki biz prezident respublikasıyıq. Bizdə isə prezident olmaq istəyən adam “yasıma gələnin yasına getməliyəm” prinsipi ilə Azərbaycan jurnalistikasının ağzına atılan güllələrin dəydiyi başı kəsməyi təklif edənin yasına gedir.

Nə gün-güzərandır bu? Ramil Səfərov məsələsində Heydər Əliyevin şəklinin və Əli müəllimlərin rəhbərliyinin altında oturub ölkənin olan-qalan nüfuzunu urvatsız edən qərarı dəstəkləməyinizi unutmamışıq, amma ayıb olsun bizə ki, göz yummuşuq indiyədək.

Mar 8, 2016

ƏFV ƏRİZƏSİ



Salam, Maqa. 3 ilin tamam olur, dedim, məktub yazım yenə))

Yadındadır, Kürdəxanının qabağında çıxan gün müsahibə vermişdim. Hələ də deyirlər, cəsarətli müsahibədir. Halbuki orda dediklərimi biz heç nə sayardıq. Yəni bu qədər ölüb ölkə. Heç nəyi cəsarət sayırlar. Elə ona görə də “heç kim”lər cəsur, qəhrəman olub.

Nə isə əşi. Sənə bu maraqlı olmaz məncə. Gəlim sizə. Sizə olan marağa, diqqətə. Yəni əslində, demək olar ki, olmayan şeylərə. Aztv demiş, burda həm obyektiv, həm də subyektiv səbəblər var. Obyektiv səbəblər heç. Repressiya artıb, ölkə Özbəkistana dönüb, siyasi məhbusların sayı yeni rekordlar vurur, hər ay tutulan olur və s..

Amma məncə sizə də maraqlı olan subyektiv səbəblərdir. Bu xalq filan şeyə layiqdir-zad demirəm. Xalqı qoyaq qırağa. Bu ictimai sektor var haa. Onlar bizim ümidlərimizi doğrultmadılar. Yanına gələnlərdən soruş, gör, neçə nəfər zəng edib maraqlanır sizlə. Həftədə demirəm, ayda neçə nəfərdir, onu soruş. 2 rəqəmli ədəd olsa, mən təəccüblənərəm.

Siz artıq köhnə dustaqlarsınız. Düzdür, heç yenilərə də maraq göstərən yoxdur, demək olar. Artıq həbslər də rutin hala gəlib. Amma sizə “köhnə dustaq” deyib sizinlə maraqlanmamaqlarına haqq qazandıranlar çoxdur, lap çox. Guya belə də olmalı imiş. Proses elə ölüb ki, deyiləsi deyil. Amma prosesin ölməsindən sui-istifadə edib özünü ölülüyə vuranların əlindən addım atmaq çətinləşib, “leşləri” əl-ayağa ilişir.