May 13, 2016

“Bioqrafiya bir dəfə yazılır”



Ölkənin bioqrafiyasına çox şey yazılır, daha parlaq görünənləri isə, adətən gənclər yazır. Çünki onlar emosionaldırlar, inanırlar, ümid doludurlar. Onların cəsarət nümunələri tarixdə qalır və tarixi bazaya əlavə olunur. Daron Acemoglu (Daron Acemoğlu) və James Robinson (Ceyms Robinson) bunu “historical contingent” adlandırır və qeyd edirlər ki, ölkənin dəyişməsində bunun böyük rolu var.

Hardan yadıma düşdü?! O gün 2007-ci ildə çəkilmiş “Xatın” filminə baxdım. 1939-da SSRİ və Hitler Almaniyası müttəfiq olub Polşanı işğal edəndən sonra SSRİ-nin polyak zabitləri kütləvi məhv etməsi haqqındadır. Təxminən 22.000 nəfər öldürülüb.

Düzü, mən gözləyirdim ki, qırğın kadrlarına baxım. Amma məhz bu kadrlar sonda 10-15 dəqiqə oldu. Bu kadrlara qədər film xronoloji ardıcıllıqla gedirdi və 1941-dən 1943-ə keçid edəndə heyfsləndim ki, qırğını görməyəcəm. Amma daha maraqlı şeylər gördüm.

İnsanların necə satılmasını, alçalmasını, yaşamaq uğrunda mübarizənin bütün dəyərləri tapdalaya bilməsini görmək olar filmdə. Əlbəttə, bunları başqa filmlər, bəlkə də, daha yaxşı yaradıb. Məsələn, “Pianoçu” filmində bir səhnə var: gettoda 2 yəhudi – bir qoca qadın və bir oğlan bir qab yemək uğrunda dalaşırlar. Yemək dağılır. Oğlan diz üstə dayanıb yeməyi yerdən yalamağa başlayır. Qadın ona baxır, əyilir və ağlaya-ağlaya əllərini oğlanın başına döyəcləyir. Mən heyvani hisslərin bütün insani dəyərləri tapdalamsına bundan yaxşı nümunə görməmişəm.