Jul 7, 2016

Sənaye İnqilabı niyə İngiltərədə başladı?

İELTS mətnlərindən maraqlı məlumatları təqdim etməyə davam edirəm))

Sənaye İnqilabının İngiltərədə başlandığını çoxumuz bilirik. Bu, İngiltərənin hər sahədə kontinental Avropa daxil olmaqla, bütün dünyadan uzun müddət daha yüksək inkişaf etməsinə səbəb olub. Bəs Sənaye İnqilabı niyə məhz İngiltərədə başladı?

Bu suala cavab olaraq çoxlu nəzəriyyə və ehtimallar var - coğrafi nəzəriyyədən tutmuş Avropada taunun Britaniya və kontinentdə müxtəlif təsirlərinə qədər. Onlardan maraqlı biri ilə İELTS-in "Reading" materiallarının birində tanış oldum.

Deməli, bu nəzəriyyə iddia edir ki, çay və pivədən istifadənin İngiltərədə geniş yayılması Sənaye İnqilabına səbəb olub. Necə?

Kembric Kral Kollecindən olan antropoloji elmlər professoru Alan Makfarleyn (Alan Macfarlane) Sənaye İnqilabının niyə məhz Britaniyada və niyə məhz 18-ci əsrdə baş verməsini on illərlə araşdırıb və müəyyən edib ki, sənaye istehsalına keçid üçün bir sıra şərtlər lazımdır: fabrikləri idarə etmək üçün texnologiya və enerji; ucuz əmək qüvvəsini təmin etmək üçün çoxsaylı şəhər əhalisi; malları daşımaq üçün asan nəqliyyat sistemi;kütləvi istehsal olunan məhsulları almaq arzusunda olan təminatlı orta-sinif; bazar iqtisadiyyatı və bütün bunların baş verməsinə imkan verən siyasi sistem.

Jul 2, 2016

Neyroestetika

Neyroestetika haqqında wikipedia-da yazılıb ki, neyroelm sahəsində tədqiqatlar bu suala cavab axtarırlar ki, niyə insan beyni Da Vinçinin "Mona Liza"sı kimi əsərləri cəzbedici hesab edir. Neyroestetika haqqında ilk dəfə İELTS-ə hazırlaşarkən, "Reading" materiallarından birində qarşıma mətn çıxdı. Elə onu da tərcümə edib yaymağı qərara aldım. Bu barədə xeyli mübahisələr olub - anlaşılmaz rəsm əsərləri sırf dəbdir deyə, baha satılır, yoxsa, doğrudan da, onların hansısa incəsənət əhəmiyyəti var. Tərcümə etdiyim bu mətndə bu suala cavab verməyə çalışan bəzi tərübələr haqqında və ümumi olaraq, neyroestetika haqqında oxuya bilərsiniz.

Neyroestetika adlı yeni meydana çıxmış elm sahəsi incəsənətin öyrənilməsinə elmi obyektivlik gətirməyə çalışır və artıq bizim bir çox şedevrləri daha yaxşı anlamağımıza nail olub. Məsələn, impressionist rəssamlığın anlaşılmaz (dumanlı) siması beynin amiqdala adlı hissəsini qıcıqlandırır. Amiqdala bizim hisslərimizdə əsas rollardan birini oynadığına görə, bu kəşf çox insanın bu əsərləri təsirli hesab etməsinin səbəbini izah edə bilər.

Eyni yanaşma Mondrianın həndəsi rəng bloklarından Pollokun kətan üzərində rənglər qarışığının təsadüfi görünən düzülüşünə qədər 20-ci əsrin abstrakt sənət əsərlərinə də işıq sala bilərmi? Skeptiklər inanırlar ki, insanlar belə əsərləri məhz məşhur olduqlarına görə bəyəndiklərini iddia edirlər. Biz, əlbəttə, anlaşılmazlığı təqib etməyə meyiliyik. Məsələn, döndərilmiş şəklin formasını müəyyən etmək kimi, sadə hissiyata əsaslanan qərarlar vermək xahiş olunanda insanlar başqalarının eyni səhvi etdiyini görürlərsə, mütləq səhv cavabı seçirlər. Təsəvvür etmək çətin deyil ki, hətta heç bir doğru və yanlış cavabın olmadığı incəsənətə qiymət vermə kimi qeyri-müəyyən bir konsept üzərində bu təfəkkürün daha çox təsiri olmalıdır.